Thema: Imperfect (onvolmaakt) mogen zijn

volmaakt onvolmaaktRing the bells that still can ring 

Forget your perfect offering 

There is a crack in everything 

That's how the light gets in.

- Leonard Cohen (Uit: Anthem)

Wanneer je onzeker in de spiegel naar je dieper wordende rimpels in je gezicht staart, of je vertelt over je in jouw ogen waardeloze bijdrage in de discussie in de vriendengroep, of je schaamt je ‘slechts’ tweede te zijn geworden bij die wedstrijd of die baan niet hebt gekregen omdat een ander iets meer competenties heeft en als jouw geliefde, vriend(in), ouders dan liefdevol tegen je zouden zeggen dat je “Volmaakt onvolmaakt bent”,. Hoe zou je hierop reageren?
Er is een grote kans dat de ‘innerlijke criticus’ in jou na zo’n ervaring, maar ook in veel andere situaties zich zal doen gelden waardoor je de empathie van de liefdevolle ander niet binnen kan laten komen. Zo’n vaak krachtige stem in je die je op je zwakke plekken wijst waar je in zijn/haar ogen bent tekort geschoten, fouten hebt gemaakt of gebrekkig in bent geweest. In de ogen van deze zelf-criticus kan het altijd beter. Hij/zij laat je vergelijken met de ander: ‘Je vriendin Esther ziet er altijd als een plaatje uit en kan haar drukke baan werk en opvoeding van de kinderen perfect combineren’. Maar diep in ons zelf weten we dat wij niet perfect zijn. Perfect zijn is dan ook een zinloos streven. Toch speelt het, zoals we zagen, snel een rol in ons leven om het zo perfect mogelijk te willen doen, er goed uit te willen zien, gebrekkigheid te vermijden, vergissingen en fouten te voorkomen etc.

Natuurlijk zijn het goede intenties als je kwaliteit wil leveren, er verzorgd en goed uit wil zien of accuraat, nauwkeurig en precies wil zijn. Het zijn kwaliteiten die iets wezenlijks over je zeggen. Perfectionisme is echter de doorgeslagen variant van deze kwaliteiten. Het streven naar perfectie heeft te maken met diepere drijfveren zoals een gebrek aan zelfwaardering of zelfacceptatie en kan ook het gevolg zijn van een gebrek aan waardering van anderen. Imperfectie staat haaks op de neoliberale maatschappelijke norm. Ze is erop gericht ieder individu een perfect leven te laten nastreven, mits de markt goed werkt. De norm is: grip hebben, controle, altijd het maximale eruit willen halen, presteren etc. De maakbare mens in een maakbare samenleving? Is dat eigenlijk wel een nastrevenswaardig ideaal? We zien dat dat een illusie is. Het taboe op het imperfecte, het onvolkomene in ons leven dat door dit streven ontstaat is een grote veroorzaker van angst en schaamte en kan leiden tot depressie en burnout. Dat ontstaat niet omdat we te weinig vragen van onszelf. Het ontstaat doordat we onszelf overvragen. Dan toch maar liever een imperfect leven in een imperfecte samenleving? Mogen we van onszelf onvolmaakt zijn?


De bijbel en imperfectie
Bijzonder in het christendom is dat juist hier een tegengeluid gehoord kan worden. In het christendom staat de imperfecte, de onvolmaakte mens centraal. Hoogleraar ethiek Frits de Lange zegt in ‘De nieuwe mens. Maakbaarheid van lijf en leden’ dat :”… ook het christendom de neiging naar perfectie wel kent in het streven naar een ascetisch leven en de navolging van Christus. Maar wij zijn niet als God. Daarnaar streven wordt als een oerbeeld van zonde gezien. De mens is sterfelijk, eindig en onvolmaakt. De filosoof Nietzsche zei daarom ooit: het christendom is een religie voor mislukkingen. Zet een crucifix naast een beeld van een Griekse god, en je ziet twee totaal verschillende werelden en een totaal verschillende spiritualiteit. De bijbel geeft allerlei voorbeelden van de onvolmaaktheid van mensen. In het
Oude Testament zijn belangrijke figuren als David en Mozes onvolmaakt: ze maken fouten, doen de verkeerde dingen, zijn allesbehalve perfect. En God is een God van barmhartigheid, van vergeving. Hoe zou het leven zijn wanneer wij elkaar niet meer zouden kunnen of hoeven te vergeven?” Het waren profeten en wijzen die de mensen terugfloten wanneer ze te overmoedig werden en wezen op de ‘nederigheid van het hart’. Daar gaat het ook over in die Psalmen. Over onvolmaakte mensen die een barmhartige God ontmoeten. We mogen zeggen dat de zin van ieder mens bepaald wordt door God. We zijn immers zijn schepselen. Hij heeft de verworpenen uitverkoren, dat wat voor de wereld niets is. Meer nog: wij hebben zijn zegel ontvangen en ontvangen kracht van zijn Heilige Geest. Wij mogen en kunnen in hem rusten, want zijn kracht is sterk in onze zwakte. Paulus zegt in 2 Korinthe 4:7: ‘Wij zijn slechts een aarden pot/vat voor deze schat; het moet duidelijk zijn dat onze overweldigende kracht niet van onszelf komt.


Imperfectie en de weg van het licht
Net, zoals we in de het vorige meditatiestukje lazen over de kracht van kwetsbaarheid, is er ook een voorzichtige tegenbeweging ontstaan om het imperfecte, het onvolmaakte of onvolkomene in ons leven en de maatschappij niet alleen te omarmen en te aanvaarden maar om er ook de schoonheid van in te zien. Een mooi sprekend symbolisch voorbeeld van de schoonheid van imperfectie is de kunst van Kintsugi (金継ぎ) (of Kintsukuroi), een Japanse kunstvorm voor herstellingen van porselein of keramiek. De stukken worden met o.a. Urushi-lak, een goudlijm aan elkaar gelijmd, de gaten van ontbrekende scherven met Urushi-pasta opgevuld waardoor kostbare verbindingen ontstaan.

1 2wxN1DsROOl4o0sHhYkDWA vaasDe betekenis van het woord Kintsugi is dan ook "gouden verbinding", Kintsukuroi kan vertaald worden als "gouden herstelling". Gewoonlijk tracht men een herstelling onzichtbaar uit te voeren. Kintsugi doet juist het tegenovergesteld: de breuklijnen maken deel uit van het verhaal van een object. Zijn geschiedenis maakt het voorwerp dierbaar, de herstelling is een goudverbinding die de breuklijnen benadrukt. Het voorwerp wordt steviger en waardevoller dan voordien.

Als we dit idee zouden toepassen op mensen, dan zouden we leren om onvolmaaktheden en veroudering, en alle wijsheid en kracht die hiermee gepaard gaan, juist te waarderen. We zouden leren om onszelf te accepteren zoals we zijn. We hoeven niet te lijden aan het verstrijken van de tijd of aan de breuken in het leven, die kunnen ons ook mooi, wijs en sterk maken 

sinnvollEen vergelijkbare betekenis als Kintsugi kunst heeft het werk van de Duitse kunstenaar Udo Mathee zoals we dat zien in zijn eikenhouten vaas met een scheur van boven naar beneden met als titel ‘Sinnvol’. Johannes Manz zegt in ‘Glanzende binnenkant’ in het boek ‘Jezus voor ogen’ dat ‘ het woordspel ‘sinnvoll’, en ‘voll sinn’ verwijst naar het omgekeerde van leegheid. ‘Zinvol’ betekent: helemaal opgevuld zijn met zin en impliceert volheid, overvloed en zegen’. De vaas is van buiten met acryl, oliekrijt en viltstift beschilderd en van binnen met bladgoud bekleed. Zie hoe goud licht schemert door de scheur als er van bovenaf licht in de vaas valt! Een vaas met scheur? Zinvol? Wat voor zin heeft een vaas of vat dat ernstige schade heeft opgelopen?

Is zo’n vat niet onbruikbaar? Zinloos?” Ook voor Udo Mathee staan vaten en vazen voor ‘mensen’. Hij zoekt in zijn werk naar de betekenis en waarde van de mens, die zijn roeping in Christus vaak uit het oog verliest en zijn waarde baseert op nut, bruikbaarheid en platte menselijke ideeën. In zijn werk komen respect en ontzag voor de mens en de uniekheid van het individu naar voren, ook voor de mens die niet aan de gangbare norm voldoet. ‘Vaak leest men alleen aan de verwondingen van een mens zijn ware innerlijk af, zijn hart, zowel in positieve als in negatieve zin,’ zegt hij.
De vier regels in de koptekst uit het diepzinnige lied ‘Anthem’ van zanger/gitarist Leonard Cohen sluiten perfect (!) aan bij de kunst en schoonheid van Kintsugi. ‘There is a crack in everything / That's how the light gets in’. Juist daar waar de barst zit, dringt het licht in door. En ‘Ring the bells that still can ring / Forget your perfect offering’ :een poëtische waarschuwing tegen perfectionisme van Cohen die zelf veel onvolkomenheden in zijn bestaan heeft doorleefd. Het is een lofzang op imperfectie. In zijn vroege jeugd leed hij aan drank-en drugsverslaving. Hij was ex-kloosterling, melancholiek, ooit mislukt in zijn bestaan en levenslang op zoek naar liefde Het lied gaat over het aanvaarden van de gebrokenheid van het bestaan in plaats van die te bestrijden, want precies in het lijden zit het licht. In alles zit immers een barst zingt Leonard Cohen met zijn sonore melancholieke stem.
De zin a crack in everything komt ook voor in een oud verhaal over een man die zijn been verloor. Hij trok zich terug in een klooster. Zijn boosheid op het leven weerspiegelde zich in de tekeningen die hij maakte van gebarsten vazen en andere beschadigde dingen. Ze stonden voor zijn eigen gebrokenheid. In de loop van de tijd vond hij innerlijke rust en veranderde zijn visie op het leven. Toch bleef hij kapotte vazen tekenen. Zijn leermeester vroeg op een dag aan hem: Waarom teken je de vazen nog steeds met barsten erin? Voel je je nog niet geheeld? De man antwoordde: Jawel, en datzelfde geldt voor de vazen. Via de scheur komt het licht binnen.
Een barst die voor ons net zo karaktervormend is als de kwaliteiten die we in huis hebben. De kunst van kintsugi en Udo Mathee, het lied van Cohen en het verhaal van de oude man gaan allemaal over dat je goed bent zoals je bent. Je hoeft niet te streven naar een verbeterde versie van jezelf. Juist wanneer je je eigen onvolmaaktheid en die van anderen aanvaardt, kun je vanuit verbinding met jezelf groeien in je ontwikkeling. Vanuit de kracht, maar ook de schoonheid die verborgen zit in het onvolkomene, kun je verbinding aangaan met anderen en zo elkaar aanvullen in kwaliteiten en samen unieke doelen realiseren. Brené Brown zegt in ‘De moed van imperfectie’, wat Cohen in ‘Anthem’ zingt: hetzelfde anders. Zij benadrukt hoe moed, compassie en verbondenheid een belangrijke plek in je leven kunnen krijgen. Zij schrijft in het boek over de levenslange reis van `Wat zullen anderen wel niet denken? naar `Ik ben goed genoeg.
In de meditatieavond willen we ruimte maken voor dat ‘goed genoeg zijn’ door licht toe te laten tot de barst(en) in ons leven.
Annemarie van Wijngaarden en Rob Boersma

 

primi sui motori con e-max.it
Onze nieuwsbrief >