Thema: Jezus leven, gids in een onvolmaakte wereld

jezus christ superstarTolerantie is een onvolmaakte deugd voor een onvolmaakte samenleving. - Socioloog Kees Schuyt

 

Foto:: Jezus onderweg met zijn leerlingen.

Uit de film: Jezus Christ, super star

 

De 3e meditatieavond in de serie ‘Leven met imperfectie en kwetsbaarheid’ valt in de veertigdagentijd, elf dagen voor Pasen. We willen hierbij aansluiten met het thema ‘Jezus leven, gids in een onvolmaakte wereld.

De vraag die als eerste opkomt is, ‘Wat is de bijbelse betekenis van het gids-zijn en in het bijzonder het gids-zijn van Jezus? Mattheus is hier in Mt. 23:10 heel duidelijk over wanneer hij zegt wie dé ‘leermeester’ is: ‘Laat u ook niet leermeesters (Gr. kathegetai) noemen, want één is uw Leermeester (Gr. kathegetes): de Christus. Het Griekse woord καθηγητης, kathegetes wordt hier vertaald met ‘leermeester’, maar het heeft ook de betekenis van gids en opvoeder.

Het komt van het werkwoord ηγεομαι, hegeomai, dat ‘leiden’ betekent. Over dat leiden, het leiderschap van Jezus zegt Mattheus vervolgens in Mt. 23:11 ‘De grootste van u echter zal uw dienstknecht zijn’. In deze tijd zouden we zeggen dat Jezus’ leiderschap de ultieme vorm van ‘dienend leiderschap’ is. Het dienend leiderschap van Jezus kwam tot uitdrukking in zijn gids-zijn in het geestelijk begeleiden van mensen. Steeds opnieuw riep hij mensen op om op weg te gaan en stappen te zetten naar een nieuwere en meer verdiepte spirituele weg. Maar ook als leraar lezen we in de evangeliën hoe Hij schijnbaar onvermoeibaar mensen toespreekt, onderwijst, bemoedigt en – als het moet – stevig confronteert, bij de tempelreiniging ook fysiek. Velen twijfelen of wat Jezus van ons verlangt niet teveel gevraagd, te hoog gegrepen en bovenmenselijk is. Zelf zegt Hij: ‘“Neem mijn juk op je en leer van mij, want Ik ben zachtmoedig en nederig van hart. Dan zullen jullie werkelijk rust vinden, want mijn juk is zacht en mijn last is licht” (Mat. 11: 29/30). Hij nodigt ons uit om van Hem te leren en Hij zegt daarbij dat Hij zachtmoedig is. Helaas heeft deze bijbeltekst meestal negatieve associaties opgeroepen. Waarschijnlijk omdat alle spreekwoorden met ‘juk’ erin negatieve connotaties hebben zoals ‘het juk afwerpen’= je vrijmaken; onder het juk brengen = onderwerpen ed. Theanne Boer zegt in haar artikel ‘Jezus als leraar’ in het blad Eva dat, ‘…een juk geen last is! Een juk is een hulpmiddel om de last te dragen. Een goed juk voel je niet eens zitten! In de grondtekst staat een woord dat te vertalen is met ‘zacht’ maar ook met ‘bruikbaar’. Het juk dat Christus aanbiedt, zijn weg van geloven en leren, is bruikbaar, goed, geschikt om de last te dragen. Neem mijn juk op je (en niet dat van een ander), zegt Jezus, leer van Mij hoe je de last die het leven in een gebroken wereld nu eenmaal met zich meebrengt, beter kunt dragen. Door mij te volgen, wordt die last een stuk lichter’. 

Jezus’ dienend leiderschap wordt ook zichtbaar in zijn functie als opvoeder dat culmineert in zijn bergrede waarin hij ons de tien woorden, de tien geboden meegeeft als richtlijnen op onze weg als onvolkomen mens door een onvolmaakte wereld. Slechts drie jaar wandelde hij van dorp tot dorp door Palestina met zijn twaalf discipelen, zijn vrienden, veelal vissers die zich van hun netten, huis en haard lieten wegroepen en onderweg velen aan zich verbond. In zijn gids-zijn in dienend leiderschap is Hij geen pantokrator, geen almachtige heerser over het heelal, maar een kwetsbaar mens in al zijn radicaliteit. Radicaal stamt van het Latijnse woord ‘wortel’ en het wil zeggen dat je tot de wortel wilt gaan. Geen genoegen nemen met half werk maar de zaken grondig aanpakken. Het leed dat anderen treft, trekt hij zich aan. Solidariteit met de meest kwetsbaren en radicale geweldloosheid leeft hij voor, tot in zijn uiterste consequentie: hij zal dit met de dood moeten bekopen.


Navolging van de weg van Jezus
De vraag nu, 2000 jaar na Jezus dood en opstanding, is of en hoe wij Jezus als dé gids, leraar en opvoeder in ons leven willen laten zijn. Hoe en waarin zijn we bereid de weg die Jezus gegaan is, te volgen en zijn navolgers te zijn? Maar wat moeten we nu, in onze moderne, maar nog altijd onvolmaakte maatschappij, verstaan onder ‘navolging’ en het discipel-zijn van Jezus? Iedere tijd vraagt daarin om een eigen antwoord, gebaseerd op de weg die Jezus ging en de gids die hij voor zovelen tijdens zijn leven geweest is. Bij navolging gaat het steeds weer om ‘verkennen’. Verkennen met een open, ontvankelijke en een zelfkritische geest wat Jezus ons in de evangeliën steeds weer te zeggen heeft. Verkennen wat de verhalen over God en Jezus kunnen betekenen in het leven van alledag. De Duitse theoloog Bonhoeffer kan ons in zijn boek ‘Navolging’ nog steeds hiertoe inspireren. Zijn radicale keuze in de tweede wereldoorlog tegen het nazisme van Hitler heeft hij met de dood moeten bekopen. In zijn beroemd geworden boek gaat hij krachtig in tegen goedkope genade, tegen genade die vanzelfsprekend wordt. Want genade verandert je leven. Bonhoeffer legt uit dat het bij navolging niet gaat om regels, om gedrag of om gevoelens. Het gaat niet om ethiek, het gaat om een persoon: om Jezus. Navolging van Jezus betekent niet dat je een saai, bekneld leven hebt te leven, gevangen in allerlei regels. ‘Dit wel, dat niet’. Het is leven zoals het bedoeld is: leven in vrijheid en vreugde, met uitzicht en perspectief. Navolging verkennen betekent dan: ontdekken wat het inhoudt om te geloven, om te vertrouwen, om de weg van God te gaan. Een weg die terug gaat op de geschiedenis van Israël, op de bevrijding van Gods volk uit slavernij en ballingschap. Het perspectief daarbij is Gods nieuwe wereld, zijn Koninkrijk. Dat raakt aan alle aspecten van het leven: in de Bijbel zijn teksten te vinden over omgaan met geld, geweld, vergeving, over je tijdsbesteding, over je zorgen maken, over kwetsbaar en onvolmaakt zijn, over vluchtelingen, over gebeden en veel meer. Zo raakt geloven aan alles wat je doet in het bestaan van alledag.


De deugd van het onvolmaakte in een onvolmaakte wereld
Maar hoe kan in concrete zin de navolging van Jezus in onze onvolmaakte wereld gestalte krijgen? Hoe radicaal moet ik zijn? Ruard Ganzevoort, hoogleraar praktische theologie, beschrijft in zijn blog in ‘De deugd van het onvolmaakte’ dat het belangrijk is hoe een radicale houding gestalte krijgt. Hij oefent zich dan ook graag in ‘de deugd van het onvolmaakte’ en beroept zich daarbij op de socioloog Kees Schuyt. Schuyt beschrijft tolerantie als een onvolmaakte deugd voor een onvolmaakte samenleving. Het verdraagt dat er iets blijft bestaan dat men afkeurt en in die zin is het geen volmaakte deugd. Maar het is wel een deugd precies omdat die samenleving niet volmaakt is en ook niet wil worden. Wie dat niet kan verdragen, ontkomt er niet aan totalitair en dus gewelddadig te worden. Daarom verzette de filosoof Isaiah Berlin zich tegen “de mythe van de ideale maatschappij” en prees hij de onvolmaaktheid als deugd (aldus filosoof en ex-Trouw columnist Ger Groot). ‘Ik oefen in de deugd van het onvolmaakte. Of beter gezegd: ik oefen me erin om te accepteren dat de wereld niet volmaakt is en ook niet zal worden’ zegt Ganzevoort. Hoe ziet dat er concreet uit? Ganzevoort zegt daarover dat het niet alleen een ethische of spirituele oefening is: ‘Het heeft rechtstreeks gevolgen voor politieke keuzes: ‘Telkens weer moet ik mijzelf de vraag stellen hoe ver ik wil gaan in het wegnemen van wat ik verkeerd vind. Tot welk punt gebruik ik mijn macht – hoe beperkt ook – om anderen te dwingen? De vraag is niet alleen wat voor mijn stad, land, wereld het beste zou zijn. De vraag is ook hoe ver ik wil gaan om het onvolmaakte te laten verdwijnen’.
Uiteindelijk heeft deze deugd van de onvolmaaktheid alles te maken met compassie. Compassie is het besef dat we verbonden zijn, wederzijds afhankelijk. En dat betekent dat we oog willen houden voor de ander, ons door de ander willen laten aanspreken en verantwoordelijkheid nemen voor het welzijn van de ander. Tegenover het rationeel-westerse individualisme staat dan het besef van verbondenheid dat de Afrikanen Ubuntu noemen. Maar die radicale compassie betekent dan ook dat we een rem zetten op onze dadendrang als we beseffen dat anderen daaronder moeten lijden. 

Annemarie van Wijngaarden en Rob Boersma

primi sui motori con e-max.it
Onze nieuwsbrief >