Afdrukken

Thema: Leven in eenheid met eenheid met jezelf en anderen

'Mystiek is de ervaring van de eenheid en de heelheid van het leven.

Mystieke levensbeschouwing, mystiek schouwen is dan ook de onverbiddelijke waarneming van de gebrokenheid van het leven'.

Dorothe Solle: 'Mystiek en verzet'

Na ‘Aandacht’ is ‘Eenheid’ het tweede thema in de serie levenslessen uit de mystiek (nog steeds volgen we het boek: Mystiek leven, van Kick Bras.) Eenheid is misschien niet meteen een positief begrip. Als we denken aan ‘eenheidsworst’, dan zijn we blij met de diversiteit die er gelukkig is. Maar in een wereld van zoveel mogelijkheden en verwachtingen is éénheid juist wel positief: leven uit één stuk, niet met alle winden meewaaien. Het betekent ook het overstijgen van tegenstellingen waar deze wereld te vaak aan lijdt, zoals de tegenstelling tussen lichaam en geest, tussen mens en natuur, tussen individu en samenleving, of die tussen God en mens. Zo kan eenheid ons ook helpen bij een gevoel van verbondenheid met de wereld om ons heen. Er zijn verschillende invalshoeken om over éénheid na te denken: in jezelf, met anderen, met God en eenheid beoefenen. Deze keer spitsen we het toe op ‘eenheid met jezelf en anderen’. De volgende keer staat het thema ‘eenheid met God centraal’. Beide keren besteden we aandacht aan: de eenheid beoefenen.



Innerlijke éénheid, éénheid in jezelf.

Deze tijd vraagt om veel flexibiliteit en relativeringsvermogen, maar we willen in alle verschillende situaties ook contact houden met onszelf, op een of andere manier. Etty Hillesum zocht hier ook naar. Ze verwoordt dat verlangen mooi in dit citaat: 

“ Het is niet zo eenvoudig, zo’n ‘stille Stunde’. Dat wil geleerd worden. Alle kleinmenselijke rommel en franje zou dan moeten worden weggevaagd van binnen. Er is per slot altijd zo’n hoop onrust voor niks in zo’n klein hoofd. Verruimende en bevrijdende gevoelens en gedachten zijn er ook wel, maar de rommel is er altijd doorheen. En laat dat dan het doel zijn van dat mediteren: dat je van binnen één grote, ruime vlakte wordt, zonder het geniepige struikgewas, dat het uitzicht belemmert. Dat er dus iets van God in je komt, zoals er in de negende van Beethoven iets van God is. Dat er ook iets van Liefde in je komt, niet een luxeliefde van een half uurtje, waar je heerlijk in zwelgt, trots op je eigen verheven gevoelens, maar liefde, waar je iets mee kunt doen in de kleine dagelijkse praktijk.“

Voor Etty staat die innerlijke eenheid dus niet los van de eenheid met God.

Behalve om contact met die eigenheid, die dus blijkbaar met God verbonden kan zijn, gaat het bij éénheid ook om congruentie tussen wie je van binnen bent en de manier waarop je naar buiten toe overkomt. En weer een ander aspect van innerlijke éénheid is het integreren van hoofd en hart. Als de één de ander domineert kun je of: kil-rationeel zijn, óf kun je bedolven raken onder irrationele gevoelens. Als de samenwerking van hoofd en hart wel lukt, dan doen, volgens Willem van St -Thierry (1075-1148), zowel de rede als de liefde mee: De liefde geeft leven aan de rede. En de rede geeft licht (inzicht) aan de liefde.

Eenheid met anderen

Van oudsher legt de christelijke traditie nadruk op gemeenschap, en zo ook de mystieke traditie. Regelmatig is er de aansporing: Leef in eenheid en liefde met elkaar. Benedictus noemt in zijn regel: gehoorzaamheid (gehoor geven aan de abt én aan elkaar) en (dus ook) nederigheid. Bonhoeffer noemt het belang van dankbaarheid voor de gemeenschap. En ook raadt hij herstel van verstoorde relaties aan en in het avondgebed een bede om vergeving en verzoening. Mystici voelden vaak niet alleen voor gelijkgezinden, maar voor ál Gods kinderen liefde. En die liefde strekt zich uit tot heel Gods schepping. Thomas Merton (1915-1968) vertelt hoe hij daarnaar kijkt:

“ Alle zichtbare dingen dragen een onzichtbare vruchtbaarheid in zich, een gedempt licht, een zachte naamloosheid, een verborgen heelheid…”

Sölle denkt bij mystieke eenheid niet aan een individuele weg, maar aan een weg die je met anderen gaat, voor wie je ook verantwoordelijkheid neemt, vanuit compassie en een streven naar gerechtigheid.

“De verlossing bestaat bij de mensen in de verpauperde wijken niet daarin, dat een grote verre acteur de ellende van de onderdrukten opheft, maar daarin, dat deze verre nabijheid zo dichtbij wordt, dat hij in en door de met hem één geworden mensen actie onderneemt. Het mystieke oog herkent in de bevrijdende bewegingen, ook als die louter seculier worden geformuleerd, God aan het werk. (en ziet Gods handelen in alfabetiseringsprogramma’s bijvoorbeeld). Het is een ‘mystiek van de open ogen’ “.

Eenheid met God Daarvoor: zie stukje volgende keer.

De eenheid beoefenen.

Een eenheidservaring is niet te verdienen of af te dwingen – natuurlijk niet. Maar we kunnen wel ‘de eenheid beoefenen’.

- Als een geschenk ligt de eenheid als het ware te wachten, tot we haar aanvaarden. God wil zichzelf in liefde aan ons schenken, maar hij dringt zich niet op. Hij klopt aan de deur, en wij moeten opendoen.

- Jezelf loslaten. Dat is niet iets eenmaligs dat is iets dagelijks: het besef, dat je niet de maat van alle dingen bent. Je eigenheid (of datgene dat je als eigenheid ervaart) kun je ten opzichte van God ‘geringschatten’ en zo stel je je beschikbaar, in dienst van God.

- Omgang met God beoefenen. Dat kan in gebed, meditatie of liturgie. Dat kan betekenen, dat je je hart oprecht voor Gods aangezicht onderzoekt …

“en uitstorte door ootmoedige gebeden en dankzeggingen….Gelijk het lichaam door spijze gevoed moet worden, zo moet ook de ziel dagelijks haar geestelijk voedsel en verkwikking hebben, of zij zal verzwakken in het geloof en verminderen in het gevoelen van de genade van God” . (Th. Á Brakel, (1608-1669)

Het gaat er daarbij om niet in woorden gedachten te blijven steken, maar stil te worden in het besef één te mogen zijn met Hem die in alles aanwezig is, ook in jouw diepste wezen. Ook in moeilijke tijden kun je je hierin oefenen, juist dan. - Leven in liefde. Praktischer: Loop rond met mededogen en help wie het moeilijk heeft.

Rob Boersma en Annemarie van Wijngaarden