Afdrukken

Thema: Leven in vreugde

webiste leven in vreugde

 

Hij kwam aanlopen met zijn kleine meisje. Ze was op haar paasbest. Je kon zien hoe bezorgd ze was voor haar prachtige jas. Anderen zagen het ook - zagen, onverschillig, dat het de mooie jas van een ander klein meisje geweest was, een jas die haar beste dagen gehad had. Voor in de middag was het in de zonneschijn een waar feest geweest. Nu waren de meeste mensen al naar huis. De ballonver-kopers telden hun verdiensten van die dag na. Ook de zon had op haar tijd gelet en zich achter een wolk te ruste gelegd. Het was er dus eenzaam en somber toen hij met zijn kleine meisje kwam aanlopen, om te genieten van de lentevreugde en om zich te verwarmen in de nieuwe , frisse paaszon. Maar ze was tevreden. Ze waren allebei tevreden. Want ze hadden zich een nederigheid geleerd die jij nog niet kunt begrijpen. Een nederigheid die nooit vergelijkt, die niet dat wat is wil ruilen voor ‘iets anders’ of ‘meer’.

 

                                             Uit : ‘Merkstenen’ van Dag Hammarskjöld

In het woordenboek tref je veel synoniemen aan voor ‘vreugde’ zoals blijdschap, genoegen, genot, jolijt, jubel, lust, opgetogenheid, plezier en vrolijkheid. Vreugde, blijdschap of vrolijkheid ed. zijn positieve emoties bij mensen of dieren. Er is een tevredenheid met de omstandigheden of omgeving. Wie blij of gelukkig is, ondervindt geen gebrek of stress, heeft positieve gevoelens over de omgeving of zichzelf en heeft dan ook geen grote behoefte om de omstandigheden te wijzigen. Dit zou betekenen dat wanneer de ‘positieve omstandigheden’ verdwijnen, door bijvoorbeeld het ervaren van onrecht, gezondheidsproblemen, werkloosheid, bezorgdheid, rouw en verdriet, men de vreugde zou verliezen! Een dronkaard wordt misschien heel lollig en opgetogen als hij te veel drinkt. Maar als hij weer nuchter wordt, lacht hij niet meer. Hij keert terug naar een leven vol verdriet en problemen.                     

Zijn tijdelijke vrolijkheid en opgetogenheid was dat dan echte vreugde (Spr. 14:13)?

Wat is zuivere duurzame vreugde?                                                                                            

Wat kunnen we verstaan onder zuivere, duurzame vreugde zoals beschreven door toonaangevende bijbelse figuren als David, Jacobus en Paulus en door mystici?                         

‘Vreugde’ betekent in het grieks ‘chara’ wat verband houdt met ‘charis’, in onze taal te vinden in ‘charitas’, liefdadigheid. Vreugde is een diepgewortelde eigenschap van het hart. Het is wel beschreven als ‘de emotie die wordt opgewekt wanneer men iets goeds verwerft of verwacht’. Vreugde is een toestand van geluk of blijdschap en is niet afhankelijk van uiterlijke omstandigheden. Ware vreugde houdt ook aan als de situatie om ons heen niet prettig of zelfs levensbedreigend is (1Thess. 1:6). Iemand kan ergens verontrust over zijn maar toch in zijn hart vreugde hebben. “Acht het enkel vreugde, mijn broeders, wanneer u in allerlei verzoekingen terechtkomt …” zegt Jacobus (Jac. 1:2), want dat leidt tot standvastigheid. Paulus, geketend in de gevangenis was radicaal toen hij aan de mensen van de gemeente in Filippi schreef: “Laat de Heer uw vreugde blijven; ik zeg u nogmaals: wees altijd verheugd (Filippenzen 4:4).

Bij God is vreugde” schrijft Dietrich Bonhoeffer in zijn dagboek, ook in gevangenschap, een paar jaar voor zijn executie door de nazi’s in 1945.                                                                 Jacobus, Paulus, Bonhoeffer, mystici van alle tijden beschrijven hoe zij ongekende vreugde ervaarden, juist op de moeilijkste momenten van hun leven.                                                      Hoe is het mogelijk om beproevingen met vreugde te verbinden? Natuurlijk waren zij en vele anderen niet blij met hun gevangenschap, folteringen en vernederingen waaraan zij dikwijls langdurig blootgesteld werden, soms tot de dood aan toe. Maar het gaf hen echte vreugde dat ze als dienaren van God trouw aan hem waren gebleven. Ze spreken over een onbeschrijfelijke vreugde, een Opstanding-ervaring, een opgaan in de liefde van God.

Mystici geven aan dat blijdschap, authentieke vreugde te maken heeft met innerlijke vrede en tevredenheid. Te leven onder de blote hemel, aangeraakt en omgevormd door goddelijk vuur, dat schenkt een diepe vrede en uitbundige vreugde. De vreugde wordt bij hen gevoed door een vreugdevolle omgang met de Eeuwige. Juliana van Norwich (ca.1342 – ca. 1416), een Engelse mystica beschrijft prachtig hoe de vreugde van God haar geheel vervult en vrede gaf:

“Hierna liet Hij mijn ziel een opperste geestelijk genot smaken. Ik voelde me boordevol blijvende zekerheid, krachtig bevestigd, vrij van kwellende angst. Zo verheugend en zo geestelijk was deze ervaring, dat ik één en al vrede was, rustig en ontspannen, en dat niets ter wereld mij had kunnen verstoren.”

Vreugde in het dagelijks leven                                                                                                      

Maar vreugde speelt zich vooral af in de alledaagse werkelijkheid. Leven in vreugde zoekt haar thuis in de heel gewone dingen, zegt Kick Bras in ‘Mystiek leven’. ”In de omgang met medemensen, in de dagelijkse arbeid, in momenten van stilte en rust, in de eenvoud van brood op de plank. Mystieke teksten geven hier ook uiting aan. Zoals Dag Hammarskjöld, die zich in zijn mystieke aantekeningen vaak met diepe en grote dingen bezighoudt, en die als secretaris-generaal van de VN ook gewichtige zaken aan zijn hoofd had”. In de koptekst laat Hammarskjöld een prachtige observatie zien. Genieten van de lentevreugde in een nederigheid die nooit vergelijkt. Wat mooi gezegd! En wat moet je zelf nederig geworden zijn om je in het klein geluk van een ander te kunnen verheugen. Mystiek leven is volgens Kick Bras niet altijd hoogdravend. “Het is juist heel aards, heel geaard, heel nederig. Nederigheid hangt in het Latijn samen met aardsheid. Humilitas komt van humus, grond. Nederigheid is niet laag bij de gronds, maar wel geaard. Nederigheid verstaat de kunst om zich te verheugen over de kleine goede dingen van deze aarde. Dat goede hoeft geen weelde of luxe te zijn. Zelfs armoede, beleefd in eenvoudige dankbaarheid, kan een bron van vreugde zij.” Zo spreken Franciscus(1181 – 1226) en Clara van Assisi (1193/94)- 1253 erover:        

“Waar liefde is en wijsheid, daar is geen vrees en onwetendheid. Waar geduld is en nederigheid, daar is geen kwaadheid en geen opwinding. Waar armoede is met blijdschap, daar is geen begerigheid en geen hebzucht. Waar kalmte is en overweging, daar is geen onrust en geen verwarring. Waar de vreze des Heeren is om zijn erf te bewaken, daar kan de vijand geen plaats vinden om binnen te dringen. Waar barmhartigheid is en bedachtzaamheid, daar is geen overdaad en geen hardvochtigheid.”

Armoede en blijdschap waren voor Franciscus en Clara synoniem. Leven in vreugde betekent dus dat je vreugde vindt in eenvoud en waarheid, in wat echt is en goed doet. “De piramide van je waarden’, zegt Kick Bras, “staat vaak andersom dan die van velen in de wereld, die vreugde najagen in succes, bezit, luxe, macht en aanzien. Niet, dat het verkeerd is als je aanzien geniet of een machtige positie bekleedt die gepaard gaat met een goed inkomen. Maar het is de vraag hoe je daarmee omgaat. Het biedt enorme kansen om iets te kunnen betekenen voor mensen. Je kunt je aanzien en invloed aanwenden ten goede, om een rechtvaardige en houdbare samenleving op te bouwen.”

Hoe vinden we ware vreugde?                                                                                                  

Ware vreugde vind je niet door je oren te laten hangen naar wat anderen van je vinden of denken. Integendeel, het is mogelijk om innerlijk vreugde te bezitten terwijl de mensen je niet begrijpen en misschien zelfs kwaad van je spreken. Natuurlijk zal dat je verdriet doen, maar, zegt Thomas a Kempis (ca.1380-1471), middeleeuwse theoloog en mysticus in ‘Navolging van Christus’ ,wanneer je verankert bent in de liefde van God, zullen lof of blaam je niet meer zo treffen:

“De roem van de goeden ligt in hun eigen geweten, niet in de mond van de mensen. De blijdschap van de rechtvaardigen komt van God en leeft in God, en hun vreugde komt van de waarheid. Wie de waarachtige, eeuwige roem begeert, bekommert zich niet om het tijdelijke. En wie de tijdelijke roem najaagt of niet van harte versmaadt, bewijst duidelijk dat hij de hemelse roem niet zo liefheeft. Een grote harterust heeft degene die zich noch om lofprijzingen bekommert noch op aanmerkingen. Degene wiens geweten zuiver is, zal licht tevreden en gerust zijn. Gij wordt er niet heiliger door, als gij geprezen wordt, en gij daalt niet in waarde, als er aanmerkingen op u gemaakt worden. Wat ge zijt, dat zijt gij, en door wat de mensen zeggen kunt gij niet groter worden dan gij in Gods ogen zijt. Als uw aandacht gericht is op wat gij in uw eigen innerlijk zijt, dan zult gij u niet bekommeren om wat de mensen daarbuiten over u praten. De mens ziet in het gezicht, maar God in het hart (vgl. 1 Koningen 16: 7). De mens bekijkt iemands daden, maar God weegt zijn bedoelingen.”

Zuivere, innerlijke vreugde komt dus voort uit een gemoed dat zich gegrond heeft in de realiteit van God. Deze vreugde is niet afhankelijk van voorspoed, maar kan, zoals we eerder lazen, zelfs samengaan met lichamelijk lijden. Simone Weil(1909-1943), o.a. filosoof, mystica, kunstenaar beschrijft dit in één van haar persoonlijke ontboezemingen in ‘Wachten op God’:

In 1937 was ik in Assissi, waar ik twee wonderbaarlijke dagen heb doorgebracht. Ik was daar helemaal alleen in een romaans kapelletje uit de12e eeuw, waar Franciscus vaak gebeden schijnt te hebben. Het is de Santa Maria degli Angeli, een onvergelijkbaar wonder van schoonheid. Er gebeurde daar iets met mij dat sterker was dan ik en wat maakte dat ik voor het eerst in mijn leven letterlijk door de knieën ging. In1938 ben ik een dag of tien in Solesmes geweest, waar ik van Palmzondag tot de dinsdag na Pasen alle missen heb bijgewoond. Ik had verschrikkelijke hoofdpijn. Ieder geluid hamerde op me in. Door met enorme inspanning aandachtig te zijn, was ik in staat buiten mijn ellendige lichaam te treden en het daar in dat hoekje te laten pijn lijden. Ondertussen ondervond ik zuivere, pure vreugde in ongekende schoonheid van teksten en de muziek. Door deze ervaring werd het mij duidelijk dat het mogelijk moest zijn door welk leed of ongeluk dan ook heen, toch altijd aan de liefde van het goddelijke vast te houden.”

Voor het eerst in haar leven ging zij ook letterlijk voor God door de knieën. Dat had ook met schoonheid te maken. Die schoonheid onderging zij ook in het klooster van Solesmes, centrum van de gregoriaanse muziek. Ondanks een vreselijke hoofdpijn, onderging zij de schoonheid van de zang en dat gaf haar een zuivere, pure vreugde. Door deze ervaring is zij zich sindsdien bewust van de liefde van het goddelijke, dwars door leed of ongeluk heen. Zij heeft zich daarna meerdere malen uitgelaten over het lijden en daarin een weg gezocht door lijden heen naar een transcendentaal punt van vreugde.

Gevoelens van vreugde en vrede, van innerlijke vertroosting en genoegdoening zijn gaven van God. Je mag ze met dankbaarheid aanvaarden zoals Dag Hammarskjöld, Juliana van Norwich, Simone Weil, Bonhoeffer, Paulus en vele anderen al of niet door het lijden heen hebben gedaan. In dankbaarheid aanvaarden, maar niet najagen. Het gaat niet om de gaven, het gaat om de Gever. Zoek daarom, zoals de mystici gedaan hebben, in de omgang met God niet de bevrediging, maar zoek Hem zelf in al zijn volheid, met overgave van heel je ziel.

 

Rob Boersma en Annemarie van Wijngaarden