Thema: meditatief leven

Een vraag: Brengt een onthecht mens zijn tijd in ledigheid door, of wat doet hij eigenlijk? Antwoord: Van een onthecht mens is zijn doen, zijn laten en zijn werk zijn ledigheid, want doende blijft hij in ruste en in zijn werk blijft hij vrij.

Een vraag: Hoe gedraagt hij zich tegenover zijn naaste? Antwoord: Hij gaat met mensen om zonder van hen afhankelijk te worden, heeft lief zonder beslag te leggen en is meelevend zonder bezorgd te zijn, in echte vrijheid.

Een vraag: Heeft zo niemand ooit schuld te biechten?    Antwoord: De biecht uit liefde is edeler dan uit schuldigheid.  

Een vraag: Hoe ziet het gebed van zo iemand eruit en heeft hij wel iets om te bidden?  Antwoord: Zijn gebed is vruchtbaar, want hij concentreert zijn gedachten op het innerlijk, omdat God geest is, en hij let erop of hij zichzelf op de een of andere manier daarbij in de weg staat of dat hij zich laat leiden door een of ander persoonlijk belang. En dan gaat hem in de hoogste kracht een licht op, dat toont hoe God in hem is en leeft en werkt en dat hij enkel Gods werktuig is.

 

                                                                 Seuze, Boek van de Waarheid VƖƖ                                                                

website meditatief levenAfbeelding van Seuse (14e eeuw)

Als je googelt op Leven met aandacht en Mindful leven in, dan verschijnen er tientallen hits. Blijkbaar is er een verlangen naar een meer aandachtig, mindful leven of in christelijke zin Meditatief leven, het thema van deze meditatieavond. En het is in onze huidige, stressvolle en snel veranderende samenleving niet zo vreemd, dat hiervoor een toenemende belangstelling bestaat, in de slipstream van de mindfulness-hype van het laatste decennium. Mindful leven of Leven met aandacht is bewust leven met zorgzame aandacht in het ‘hier en nu’. Mensen buiten, maar ook binnen de kerk zijn op zoek naar meer ‘balans’ in hun leven, naar hun innerlijke kern, naar God en/of hun ware identiteit, om een authentiek bestaan te kunnen leiden.

Maar misschien is mindful leven of leven met aandacht in het ‘hier en nu’ niet iets nieuws en is het alleen afgestoft en in een nieuw hip jasje gestoken. Benedictus van Nursia leerde al in de 6e eeuw zijn monniken om meditatief te leven: hij liet hen bijvoorbeeld dagelijks mediteren op hun eigen dood (meditatio mortis). Ze gingen steeds meer beseffen dat tijd kostbaar is. Het moest ertoe leiden dat de monniken ieder ogenblik bewust leefden. Want ieder ogenblik zou het laatste kunnen zijn. Daardoor zijn ze ieder ogenblik gaan opvatten als heilige tijd. Ze hebben het geheim van de tijd nagespeurd: 'Wat betekent het dat ik er ben, dat ik nu adem en voel dat ik leef?' Het nadenken over de dood stimuleerde hen, maar kan ook ons leren om heel bewust in het nu te gaan leven en te gaan beseffen, dat de tijd die ons is gegeven, eindig is.

Dat bewust meditatief leven wordt ook versterkt door de spreuk Ora et Labora (bid en werk) die Benedictus invoerde: een duidelijke indeling van de dag waarin activiteit en bezinning elkaar in een goede balans afwisselen. Naast de tijd voor gebed, meditatie en studie, wijst de regel ook op het belang van arbeid. Er is tijd voor werk in en rondom het klooster, maar als de kapelklokken luiden, dan legt de monnik zijn werk neer en gaat naar de kapel voor het getijdengebed. En dat 6 tot 7 keer per dag, in een heilzaam ritme. Het veelal eenvoudige werk werd in stilte met aandacht en vanuit een meditatieve houding gedaan. Tijdens het werk werd daarnaast dikwijls doorgegaan met het herhaaldelijk bidden van bijvoorbeeld mantra gebeden zoals het Jezusgebed, ‘Heer Jezus Christus, zoon van God, ontferm u over mij, zondaar’ of ‘’Heer, zoals U wilt en zoals u weet, wees mij genadig’.

Vertaald naar het leven buiten het klooster zou zo’n ritme ook niet zo gek zijn. Hoeveel mensen gaan maar niet zonder ophouden door in hun werk, of dat nu een zittend beroep is, de hele dag gericht op het beeldscherm, of dat het een fysiek actief beroep is. Zo af en toe jezelf even terugtrekken voor gebed, meditatie of meditatieve wandeling kan zeer helend en bevrijdend werken en leven in aandacht bevorderen.

In deze serie meditatieavonden met de titel Levenslessen uit de christelijke mystiek zijn we dan ook gestart met het thema Leven in aandacht, een fundamenteel gegeven uit de christelijke mystiek, voor het inoefenen van een meditatieve levenshouding: leven in aandacht voor jezelf, je medemens, de wereld om je heen en voor God. We lazen en mediteerden op verschillende aspecten van het leren ‘leven in aandacht’: ‘de geest leeg maken en leeg gemaakt laten worden’, ‘stil worden en zwijgen’, én ‘aanwezig zijn in ‘het hier en nu’. Maar, is Meditatief leven niet gewoon aandacht hebben bij wat je doet en meemaakt?

 

Meditatief leven in de mystiek en in ons eigen leven

Ja en nee! Ja, in algemene zin. Nee, als het gaat over christelijke spiritualiteit en de (christelijke) mystiek in het bijzonder. Bij meditatief leven gaat het er volgens Kick Bras om dat ‘…het hele leven tot een vorm van meditatie en gebed kan worden. Dat betekent allereerst dat er een nauwe samenhang is tussen meditatie en gebed enerzijds, en de rest van het leven anderzijds. Het geleefde leven dringt door in de momenten van meditatie en gebed, en deze momenten doordringen weer het geleefde leven’.

We zagen die samenhang al bij Benedictus Ora et Labora, maar in onze tijd ook in het toenemend aantal christelijke leefgemeenschappen, waarbinnen de deelnemers elkaar kunnen helpen een meditatief leven vorm te geven. De Protestantse Kerk Nederland stimuleert mede daartoe initiatieven op het gebied van ‘monastiek kerk-zijn’ die verwant zijn aan of geïnspireerd zijn door de kloostertraditie.

Wanneer we er voor kiezen om een meer meditatief leven in ons leven te willen, al of niet in een leefgemeenschap, krijgen we al vrij snel te maken met allerlei aanvechtingen, verzoekingen of verleidingen. De 5e eeuwse woestijnmoeder amma (moeder) Theodora was daar heel nuchter en duidelijk over wanneer zij zegt:

‘Goed is het in rust te verkeren. Want een verstandig man houdt zich rustig. Ja waarlijk groot is het voor de maagd of de monnik in rust te verkeren, vooral echter voor de jongeren. Maar weet wel dat, zodra men het voornemen gemaakt heeft om in rust te verkeren, de boze komt en de ziel lastig valt met lusteloosheid, met kleinmoedigheid en met gedachten. En ook het lichaam valt hij lastig met ziekte, krachteloosheid, verlamming van de knieën en van alle ledematen, en tenslotte verlamt hij de kracht van ziel en lichaam, zodat ik ziek word en de gebedsbijeenkomst niet meer kan verrichten. Maar als we nuchter blijven, wordt dat alles ontzenuwd’.

Theodora zegt, dat, zodra je je voorneemt om ‘in rust te verkeren’, meditatief te willen leven, de ‘boze’ komt, die ons verleidt via lusteloosheid of gemakzucht en die zo ons gebed en meditatie blokkeert. Kick Bras licht dit toe: ‘Je hebt er gewoon geen zin in! Waarom eigenlijk niet? Dat weet je lang niet altijd, maar iets in jou verzet zich tegen het gebed en meditatie, tegen stilte, tegen de ontvankelijkheid die nodig is in een meditatief leven. Zo te leven vraagt om een bepaalde discipline, en die kun je niet altijd opbrengen. Eigenlijk heb je helemaal geen zin in zoiets als discipline. Waarom kun je niet gewoon afgaan op je gevoel? Je bidt als je er zin in hebt en als je er geen zin in hebt, nou, dan bid je niet! Maar zonder discipline maakt men zich niets eigen. Zonder discipline blijven gebed en meditatie afhankelijk van je luimen en lusten. Als je inziet, dat er tegenkrachten in je zijn die je af willen houden van meditatieve openheid, zul je hun mooie praatjes niet langer gehoor geven.’

Of ‘de boze’ verleidt je via kleinmoedigheid. Bijvoorbeeld als je iets denkt als: ‘Denk je dat de eeuwige niets anders te doen heeft dan te luisteren naar jou, stofje in het heelal? Of deze: Weet je, met jou wordt het nooit iets, want je doet alles met halfheid: verbeeld je maar niet dat jij geschikt bent voor meditatie en gebed, en al helemaal niet dat jij een roeping hebt tot een mystiek of meditatief leven. Ja, zo praat de kleinmoedigheid, zoals Theodora deze verleidingen noemt’.

Ook gedachten en de daarmee gepaard gaande onrust in ons hoofd noemt Theodora een belangrijke afleider om te bidden of te mediteren: ‘Ik heb er blijkbaar geen aanleg voor!’ Ook lichamelijke ongemakken zoals vermoeidheid, zwakheid en ziekte waardoor we het gebeds- of meditatiebijltje er maar bij neergooien. Theodora zegt daarover: ‘Blijf nuchter!’ Dat betekent volgens Kick Bras: ‘je niet uit het veld laten slaan door al die psychische en fysieke weerstanden, maar inzien dat die er gewoon bij horen. Hoe zwaarder de aanvechtingen, hoe belangrijker de zaak blijkbaar is waar je je voor in wilt zetten. Maak je geen illusies: mystiek leven en daarmee meditatief leven is een strijd. Een strijd tegen het ego dat zich niet wil laten storen in zijn luie leventje. Het doel van gebed en meditatie is niet om jou ongestoord te laten leven…... Nee, ze willen je omvormen. Ze willen heel je leven omvormen tot één ononderbroken samenspraak met de Eeuwige.’

De 14e eeuwse mysticus Heinrich Seuse laat in bovenstaande koptekst heel mooi zien hoe een leven eruit ziet waarin meditatie en gebed geïntegreerd zijn in een leven van beschikbaar zijn voor mensen, de wereld en God, in innerlijke vrijheid.

Seuse spreekt over een gerijpt meditatief leven, waarbij actie en contemplatie elkaar niet langer in de weg zitten, maar harmonieus samengaan. In de omgang met de medemens gaan nabijheid en distantie samen. Iemand is betrokken in liefde, maar zonder ongezonde vormen van gebondenheid. En zijn gebed is altijd in hem aanwezig, doordat hij er zorg voor draagt innerlijk vrij te zijn van ego-bindingen. Daardoor kan God in alle vrijheid in hem oplichten en door hem heen werken. Dat wil helemaal niet zeggen dat zo’n mens de hele tijd aan het bidden is in de zin van: zich met woorden of gedachten richten tot God. Omdat er feitelijk een ononderbroken samenspraak is, die boven woorden uitgaat, kan het expliciete gebed vaak kort zijn. Abt Macarius zei: ‘Aan veel gepraat is geen behoefte , maar strekt uw handen uit en zegt: “Heer, zoals u wilt en zoals u weet, wees mij genadig”’. Deze korte zin is een voorloper van het eerder genoemde Jezusgebed. Dergelijke gebeden die, zoals gezegd, als een mantra steeds maar worden herhaald, zijn niet bedoeld om gedachten of gevoelens aan God mee te delen, maar middelen om de geest open te stellen voor de aanwezigheid van de Levende. Zo ondersteunen ze de samenspraak.

                                                                          Annemarie van Wijngaarden en Rob Boersma

primi sui motori con e-max.it
Onze nieuwsbrief >